Nor motako aditzek *edin hartzen dute (daiteke, liteke, zitekeen..) eta Nork motakoek *ezan ( dezaket, lezake...)

Aditz nagusiak ez du aspektu-markarik hartzen, aditzoina erablitzen da (etor) eta adizkiek “-KE” modu-marka daramate.

Zenbait adibide:

1. Hemen edonor egon DAITEKE
2. Hori edonor egin DEZAKE

Ahalerako adizkiekin aditzoina erablitzen da. Hala ere, ezezkoetan, euskara mintzatuan, askotan aditz-partizipioa erabiltzen da:

1. Bihar EZIN NAITEKE etor(ri)
2. EZIN DEZAKEZUE gehiago irakur(ri)?

Euskalkien arabera aldaera asko ditu. Baita ordenean ere:

1. EZIN EGIN DEZAKET
2. EZIN DEZAKET EGIN

Lehenengo forma hedatua dago eta menpeko perpausetan ez da inolako aldaketarik egin behar:

1. Zergaitik ez? EZIN EGIN dezakedalako
2. EZIN EGIN badezakezu, ez egin

Ahalerako adizkiez baliaturik hiru aldi adieraz ditzakegu: oraina, iragana eta alegiazkoa:

ORAINA	Etor DAITEKE	Ekar DEZAKE
IRAGANA	Etor ZITEKEEN	Ekar ZEZAKEEN
ALEGIAZKOA	Etor LITEKE	Ekar LEZAKE

Aurreko taulan agertzen ez diren formak adierazteko AHAL IZAN eta EZIN IZAN perifrasien bidez egiten dirá:

BAIEZKOAK	EZEZKOAK
Etorri AHAL IZAN da Etorri AHAL da Etorri AHAL IZATEN da Etorri AHAL IZANGO da	EZIN etorri IZAN da EZIN etorri da EZIN etorri IZATEN da EZIN etorri IZANGO da
Etorri AHAL IZAN zen Etorri AHAL zen Etorri AHAL IZATEN zen Etorri AHAL IZANGO zen	EZIN etorri IZAN da EZIN etorri zen EZIN etorri IZATEN zen EZIN etorri IZANGO zen

AHAL DA: Ekintza orainaldian burutzen ari da, egiaztatuta dago.

DAITEKE: Ekintza etorkizunean kokatzen da, ez dago egiaztatuta.

EgiTEA DAUKA / EZ DAUKA egiTERIK

Ahaltasuna: Ulertzen ez baduzu galdeTZEA DAUKAZU (DUZU). “-T(Z)EA UKAN (EDUKI)

Ezintasuna: Ez dago erreTZERIK . “T(Z)ERIK IZAN (EGON) /UKAN (EDUKI)

ADITZ BEREZIAK: BIZI, NAHI, ARI, BEHAR, BALIO, FALTA

	JAN	BIZI IZAN	ARI IZAN	NAHI UKAN
Puntukaria	Jaten ari da	Bizi da	Ari da	Nahi du
Ez Burutua -T(Z)EN	Jaten du	Bizitzen da (Gutxitan eta inpertsonaletan soilik	Aritzen da Ari izaten da	Nahi izaten du
Burutua -TU	Jan du	Bizi izan da	Aritu du Ari izan da	Nahi izan du
Geroa -TUKO	Jango du	Biziko da	Ari(tu)ko da Ari izango da	Nahiko du Nahi izango du
Aditz izena -T(Z)E	Jate	Bizitze	Aritze	Nahi izate

	BEHAR UKAN	BALIO UKAN	FALTA IZAN
Puntukaria	Behar du	Balio du	Falta da Falta du
Ez Burutua -T(Z)EN	Behar izaten du	Balio izaten du	Falta izaten da Falta izaten du
Burutua -TU	Behar izan du	Balio izan du	Falta izan da Falta izan du
Geroa -TUKO	Beharho du Behar izango du	Balioko du Balio izango du	Faltako da Faltako du Falta izango da Falta izango du
Aditz izena -T(Z)E	Behar izate	Balio izate	Faltatze

Izanen beharra dute aspektu ezberdinak adierazteko

ADITZ TRINKOAK ETA ADITZ PERIFRASTIKOAK

ADITZ-MOTAK
Hiru ataletan sailkatuko ditugu:
1.-NOR eta NORK motako aditzak.
2.-Adizki jokatuak eta jokatugabeak.
3.-Adizki perifrastikoak eta trinkoak.

NOR eta NORK motako aditzak.

Euskaraz bi kasu desberdinetan ager daiteke perpausaren subjektua: NOR eta NORK:
Ni Bilbora joango naiz (NOR)
NIK liburua erosi dut (NORK)
Subjektua NOR kasuan (NI; ZU; HORI...)dagoen adibidetan, IZAN aditza erabiltzen dugu laguntzaile gisa; subjektua NORK kasuan, (NIK; ZUK; HARK...) dagonean , ordea, UKAN erabiltzen dugu:
Ni joango NAIZ
NIK erosi DUT
Noiz bata noiz bestea? Zergaitik batean naiz eta bestean dut?
Ni etxean sartu naiz
Nik etxean boltsa sartu dut
Lehen adibidean subjektuaz aparte ez dago beste objekturik; hau da pertsona bera da egilea eta hartzailea. Bigarren adibidean, ordea, subjektuaz gain, bada objektu bat (boltsa) ekintzaren hartzailea dena, nik , bigarren kasuan sartzen dudana boltsa da.
Batzutan, aditz berbera, modu bietara erabil daitezke; gehienetan esanguraz aldatzen badira ere: sartu da/sartu du, atera da/atera du, hil da/hil du, altxatu da/ altxatu du…
Lagungarri gisa, NOR edo ZER objektua ez badago Nor motako aditza izando da.
Objektu bat hartzen duten aditzak iragankorrak dira eta objekturik ez daukatenak, aldiz, iragangaitzak. Batzutan NORK motako zenbait aditzek ez dute osagarri zuzenik hartzen:
Makina honek ez du funtzionatzen.
Urak irakin du
Umeak gaixorik jarraitzen du
Adizki jokatuak eta jokatugabeaka
1. Adizki jokatuak: etorri naiz, ikusi dut, ...
2. Adizki jokatugabeak: egitea, egiteko, eginda, ikusitakoa...

Adizki perifrastikoak eta trinkoak
Adizki perifrastikoak
Adizki guztiak, baita adizki trinkoak ere, era perifrastikoan joka daitezke. Adibidez : daramat/eramaten dut.
Adizki perifrastikoetan zati bi bereiz daitezke:
Aditz nagusiak: Esangura darama eta aspektuari buruzko informazioa ere ematen digu. Adibidez: etorriKO, etorTZEN, etorrI
Aditz laguntzaileak, berriz, pertsona, aldia eta moduaz informatzen gaitu¸hau da, aditz nagusiak adierazten duen ekintza nork eta noiz egiten duen esaten digu. Adibidez: naiz, nintzen, dizut,nuen...

Adizki trinkoak
Zenbait aditzek, ( banaka batzuek, besterik ez) adizki trinkoak dituzte. Hauetan informazio osoa (esangura, pertsona, aldia...) hitz bakar batean dago bilduta