DATA NOLA IDATZI

Data adierateko formarik hedatuena hauxe da:

1. Bilbo(n), 2010ko uztailaren 11a(n)
2. Bilbo(n), 2010ko uztailak 11

Zenbaki bidez adierazteko berriz, forma hauek erabiliko ditugu:

1. 2010-07-11
2. 2010-VII-11

Hilabetea eta eguna bakarrik adierazi nahi dugunean bi aukera daude:

1. Uztailaren 11a
2. Uztailak 11

Bigarren hau, normalean aposizioan erabiltzen da:

1. Gaur, uztailak 11, sargoria egiten du
2. Aposizioa 3 modutan erabil daiteke:
1. Uztailaren 11an,  igandea/igandean/igandearekin, sargoria egiten du

AGINTERA

Agintera, batez ere, aginduak emateko erabiltzen da; baina aholkuak, instrukzioak, nahiak eta erreguak emateko ere erabiltzen da.
Adizki hauek perpausaren hasieran jarri ohi dira eta bigarren pertsonak izan ohi dira. Hiru eratakoak izan daitezke:

1. ADITZ PARTIZIPIOAK: Etorri hona!
2. ADIZKI PERIFRASTIKOAK: Etor zaitez!
3. ADIZKI TRINKOAK: Zatoz!

Euskara mintzatuan aditz partizipioa erabiltzen da (ekialdean aditz oina erabiltzen da)
Etor(ri) hona!
Ken(du) hortik!

Forma berbera erabiltzen da pertsona guztientzat. Ezezkoa egiteko, nahikoa da aditzeren aurrean EZ partikula jartzea:
Ez egin hori!
Ez izan tontoa!

Adizki perifrastikoetan bi zati bereizten dira

1. Aditzoina: altxa, etor, jan,...
2. Aditz laguntzailea: zaitez, zaitezte, ezazu, ezazue...

Zenbait aditzek adizki trinkoak dituzte aginterarako; hala ere, aditz gehienak, baita aditz trinkoak dituzten aditz askok ere, adizki perifrastikoak edota partizipioaz baliatzen dira agintera adierazteko. Erabilienak hauxek dira: zaude, zaudete, zatoz, zatozte, zoaz, zoazte, zabiltza, zabiltzate, ...Formak, indikatiboko orainaldiko berberak dira, beti osagarrien aurretik jartzen dira: zaude lasai!, zatoz hona!, ... 1. eta 3. pertsonan, normalean, aginterako adizkien ordez, subjuntiboko adizkiak erabiltzen dira. Bestalde, eman, ekarri, utzi, esan eta beste zenbait aditzen kasuan, aditz nagusia eta laguntzailea elkarri itsatsirik erabiltzen dira trinkoen itxura hartuz: uztazu, egiozu. Adizki trinkoak ezin dira ezezko perpausetan erabili (*Ez zoaz hemendik) Ez zaitez joan

POSTPOSIZIOAK

NOREN	ALDE ARABERA ARTEAN AURKA AURREAN AZPIAN BARRUAN BIDEZ BILA BURUAN GAINEAN INGURUAN ONDOAN ORDEZ ZAIN
NORI	BURUZ ESKER
NONDIK	KANPO ZEHAR
NON	ZEHAR
Ø	ALDEAN ARTE BARRU INGURU
PARTITIBOA	GABE BARIK EZEAN
ZEREZ	KANPO GAIN

AHALERA

Ahaltasuna adierazteko badaude zenbait forma:
1.- Ahalerako adizkiak erabili:
Komunera joan naiteke?
Ezin naiteke hel
2.- Ahal partikula erabiliz:
Hori egin ahal dut
Ezintasuna adierazteko ezin erabiliko dugu
Ezin naiz heldu
Ezin naiteke hel

Orainaldia eta alegiazkoa
Aditz nagusia aspektu markarik gabe, aditzoina.
Nik idatz dezaket
Eta aditz laguntzailea -KEdun formak
Egin dezaKEt, joan zaitezKE.
ERABILERA
1.- Orainaldiko formekin zerbait egiteko gaitasuna edo zerbait gertatzeko posibilitate hurbila: Hori egin dezaket.
Alegiazko formekin, berriz, zerbait gertatzeko posibilitate urruna adierazten dute: Lana egin nezake, baina ez dut nahi.
2.- Baimeda edo mesedea eskatzeko
Komunera joan naiteke?
Komunera joan ninteke?
Lagun diezadakezu?
Lagun zeniezadake?
3.- Proposamenak egiteko
Diskotekara joan gaitezke
Diskotera joan gintezke.

LOKAILUAK

LOKAILU MOTAK
Emendiozkoak	Hautakariak	Aurkaritzakoak	Ondoriozkoak	Kausazkoak
Aurretik esandakoari zerbait gehitzeko erabiltzen dira	Ideien artean aukeratu egin behar dela adierazten dute	Aurretik esandakoaren kontrako ideia adierazten dute	Aurretik esandakoaren ondorioa	Aurreko ideiaren zergatia adierazten dute
Ere Gaitera Bestalde Halaber Orobat Berebat Behintzat Segurik Behinik behin Bederen Bederik Badere Gutxienez	Bestela Bertsenaz Bestenaz Osterantzean Gainerakoan Gainerontzean Gainerantzean Gaineratikoan Ezpabere	Ordea Berriz Ostera Aldiz Aitzitik Bitartean Bizkitartean Bien bitartean Artean Alta Alabaina Alabadere Dena dela Dena den Hala ere Hala eta guztiz ere Haatik/hargatik Horratik/horregatik	Beraz Bada Hortaz Orain ba Orduan Honenbestez Horrenbestez Hainbestez Halatan Hala	Izan ere Zeren Ze Zergatik Alabaina Bada

ARAZI

Arazi aditz arazlea izanik, aditz oinari lotua agertzen da, biek bat egiten dutelarik.
Arazi aldaera gomendatzen da eta ez erazi. Salbuespena: ADIERAZI.
Zenbait aditzek t-dun aldaerak onartzen dituzte: sorrarazi/sortarazi, agertarazi/agerrarazi. Forma biak zilegiak dira.

Adibideak:
Jonek jakinarazi du
Sagarrak janarazi dizkidazu
Liburua irakurrarazi dizut
Jonek Miren etorrarazi du
Normalean, objetua agertzen ez denean, absoluto kasuan:
Etorrarazi zaitut
Baina objetuarekin:
Niri liburua irakurrarazi zidaten

Aditz laguntzailea aldatuko da: Nor sailekoa NOR-NORK era pasatuko da( lehenengo subjektua orain objetua izango da, Nor kasuan segituz) eta Nor-Nork sailekoak Nor-Nori-Nork-era pasatuko dira (lehenengo subjektua -Nork kasuan lehen-, Nori kasuan azalduko zaigu orain)

NOR>NOR-NORK NI ETORRI NAIZ >NEKANEK NI ETORRARAZI NAU NOR-NORK >NOR-NORI-NORK ZUK EKARRI DUZU LIBURUA >KEPAK EKARRARAZI DIZU LIBURUA ZURI

ADITZ IZENA

Aditzoinari –t(z)e marka eransten bazaio aditzak izen bihurtzen dira:

Aditzoina Aditz izena

(heldu) HEL+T(Z)E HELTZE

(ibili) IBIL +T(Z)E IBILTZE

(egon) EGON+T(Z)E EGOTE

Aditz izena behin lortuz gero, beroni deklinabidearen hainbat kasu marka

erans dakizkioke: etorTZEA, etorTZERIK, etorTZERA.

Adibide batzuk ikusiko ditugu:

MARKAK	ADITZAK	ADIBIDEAK
T(Z)EA	LORTU ADJ +IZAN GUSTATU AHAZTU GOGORATU NAHI	Gainditzea lortu du Erraza da bide horretan galtzea Gustatu zait pelikuka ikustea Ahaztu zait sagar tarta egitea Gogoratu tarta egitea Nik nahi dut zu etortzea
T(Z)ERIK	EZ DAGO EZ DAUKAGU	Zine aretoan ez dago erretzerik Ez daukagu lortzerik
T(Z)EAK	BURUKO MINA EMAN	Hura ikusteak buruko mina Eman dit
T(Z)EARI	EKIN UTZI	Ikasteari ekin diot Erretzeari utzi diot
T(Z)EN	IRAKATSI EGON EMAN UTZI IKASI HASI JAKIN AHALEGINDU SEGITU IKUSI	Irakatsi dit ikasten Kantatzen Egon da Jaten eman didate Kantatzen utzi diot Txikitan ikasi zuen pianoa jotzen Internet erabilten hasi da Badaki pianoa jotzen Ahalegindu naiz lana ondo egiten Horrek ikasten segitzen du Ikusi zaitut etortzen
T(Z)ERA	BEHARTU AUSARTU	Behartu dugu jatera Ausartu da hitz egitera
T(Z)EAZ	NEKATUTA ARDURATU	Nekatuta nago ariketak egiteaz Neu arduratuko naiz deitzeaz

ADITZ LAGUNTZAILEAK

IRAGANEKO ADITZALDIAK

INDIKATIBOKO IRAGANEKO ADITZALDIAK
ADIZKI PERIFRASTIKOAK

Iraganeko laguntzaileak erabiliko ditugu eta aditz nagusiak daraman aspektu markaren arabera hiru aditzaldi sortzen dira:

IRAGAN BURUTUGABEA: Aditz nagusiak -tzen edo -ten marka darama eta laguntzaileak iraganeko adizkiak:

Txikitan, zinemara joaten nintzen.

Erabiltzen ditugu forma hauek:

• Deskribapenenetan
• Iraganean kokatutako ekintzan errpikatzen dela adierazteko.
• Ohiturak, iraganean

Iraganeko puntukaritasuna, forma trinkoa ez dutenekin, ARI partikularen bidez egiten da:

Irakurtzen ARI zen, ni sartu nintzenean.

IRAGAN BURUTUA: Aditz nagusia, aditz partizipioa izango da eta laguntzailea iraganeko adizkia: Atzo zinemara joan nintzen, gaur ez.

Iraganeko ekintza bukatuta dago.

IRAGANEKO GEROALDIA

Aditz nagusiak -ko(go) marka darama eta laguntzaiela iraganekoa izango da:

• Alegiazko iraganeko baldintzaren ondorioa: Ikasi izan balu gaindituko zuen
• Iraganean zehazten den unetik aurrerako ekintza: Etorriko zela esan zuen.

ADIZKI TRINKOAK

Adizki trinkoek, iragan puntukaria dute iraganean jokatzen ditugunean: Garai hartan ez neukan dirurik

MUGAGABEA

Erdaraz, kasu marka bi daude: singularra eta plurala.Kasu bi hauek, euskaraz erabiltzen ditugu gauzak edo pertsonak mugatuak eta ezagunak direnean. Mugagabea erabiltzen dugu gauza edo pertsona ezezaguna edo ez-zehatza denean. Erdaraz ez da existitzen kasu hau.

Mugatu singularra: LangileA etorri da

Mugatu plurala: LangileAK etorri dira

Mugagabea: Langile bi etorri dira.

Kasu markak izen sintagma osoa darama. Beraz, adibide honetan: Langile altuA etorri da, langile ez da mugagabea, A mugatzailea altuAk daramalako.

Mugagabea, noiz erablitzen da?

1. Izen bereziak: Mikel etorri da


2. Izenordainak eta erakusleak: Nik, Honi, Zutaz...


3. Galdetzaileak eta eratorriak: NorI, Zerbaitekin... Salbuespenak tzuk atzizkidunak: nortzuEN...


4. Zenbatzaile zehaztuak (zenbakiak): hiru lagun


5. Zenbatzaile zehaztugabeak: asko, gutxi, zenbait, hainbat...


6. Zenbait deklinabide-kasu: -RIK, -TZAT, -Z.


7. Zenbait aditz berezi: bihurtu, izendatu, ...


8. Aditz -lokuzioak: gose izan, lo egin ,...


9. Zenbait esapidekin: Ur, ezker, eguzki, belar, lore,argi,amets,meza, leku,umeTAN, Beste, Adina....